2.6 Gijpen

Maak ruimte voor giek en grootschoot

De giek én de bocht van de grootschoot gaan door de kuip. Laat iedereen buiten dat gebied zitten; alleen bukken is onvoldoende. Kies ruim water en beheersbare omstandigheden. Spreek sturen, grootzeil en fok af en wacht op gereedmelding.

Oefen deze afstemming eerst met een instructeur. Bij te veel wind of onvoldoende controle kies je eerder minder zeil of een andere, vooraf voorbereide manoeuvre.

Bereid de twee fokkenschoten voor

Deze werkwijze begint op ruime wind, met grootzeil en een gewone fok of genua aan dezelfde zijde, zonder uitgeboomde fok. De oude fokkenschoot houdt de fok nu op spanning; de nieuwe fokkenschoot loopt aan de andere zijde en neemt het na de gijp over. Beide blijven aan het zeil vastzitten en door hun eigen geleideblok lopen.

Leg de nieuwe fokkenschoot vooraf op de andere lier. Leg de slagen van onder naar boven om de trommel, zonder kruisingen: bij gangbare handlieren met de klok mee, van boven gezien. Gebruik het voorgeschreven aantal slagen voor lier en belasting, meestal drie of vier. Neem de speling uit de nieuwe fokkenschoot, zodat je de fok tijdens het overkomen kunt begeleiden en hij niet vóór de voorstag om kan waaien. Laat de oude fokkenschoot nog op zijn lier en controleer of het losse eind vrij kan uitlopen.

Spreek af wie de fokkenschoten wisselt en wie de grootschoot bedient. De grootschoot blijft op zijn eigen bediening: daarmee haal je de giek eerst naar het midden en vier je hem na het overkomen weer uit.

Breng de zeilen gecontroleerd over

1. Haal de giek naar het midden. Begin na de gereedmelding. Haal de grootschoot in, afgestemd met de stuurman, zodat de giek bij de overgang geen grote vrije slag maakt. Houd de grootschoot gereed om direct weer gecontroleerd te vieren.
2. Stuur het achterschip door de wind. Draai geleidelijk door voor de wind. Zodra het grootzeil overkomt, viert de grootzeilbediener de grootschoot vlot en gecontroleerd naar de nieuwe zeilstand. De stuurman stopt de draai op de afgesproken ruime koers.
3. Vier tegelijk de oude fokkenschoot. Als de fok naar de andere zijde komt, houdt de fokbediener het losse eind vast en haalt het uit de klem of de selftailing klembek boven op de lier. Laat de lijn gecontroleerd over de trommel uitlopen, terwijl je de nieuwe fokkenschoot inneemt. Blijft er trekkracht op de oude fokkenschoot staan, gebruik dan de slagen om die te beheersen.
4. Neem de ontlaste oude fokkenschoot van de lier. Haal de slagen pas van de trommel als de spanning eraf is. Laat de fokkenschoot vrij meelopen, zodat hij de fok aan de nieuwe zijde niet tegenhoudt. De nieuwe fokkenschoot ligt al op de andere lier en neemt nu de trekkracht over.
5. Trim en borg de nieuwe fokkenschoot. Haal zo veel mogelijk met de hand door de lier in en gebruik de lierhendel als de belasting toeneemt. Zet de fok op de nieuwe ruime koers voldoende open; trek hem niet zo strak als aan de wind. Borg het losse eind in de selftailer of de bijbehorende klem, berg de hendel op en meld ‘fok klaar’. Controleer of de oude fokkenschoot vrij ligt.

Houd handen uit de slagen op de lier en sla de fokkenschoot nooit om je hand. Loopt een fokkenschoot vast, stop dan met aanhalen en meld het aan de stuurman; zet niet meer kracht met de hendel.

Voorkom een ongewenste gijp

Vaar bij oefenen liever duidelijk ruim dan exact voor de wind. Bewaak windvaan en zeilstand. Waarschuw bij een onverwachte wisseling van windzijde; probeer de bewegende giek nooit met de hand te stoppen.

Een bulletalie vraagt geschikte bevestigingspunten en een veilige manier van lossen. Laat de inrichting voor jouw boot uitleggen. Een verkeerd vastgezette giek kan bij een windverandering zeer grote krachten veroorzaken.