6.3 Waar ben ik nu?

Van coördinaten naar een stip

Leg je positie vast op de kaart

De papieren koersplotter ontvangt geen GPS-signaal. Hij helpt je een bekende positie in te tekenen. Begin met een actuele GPS-positie en de tijd. Verderop leer je hoe je met peilingen ook zonder GPS een positie kunt bepalen.

Lees de volledige positie af

Controleer dat de GPS een actuele positie toont. Neem breedte én lengte over, met N/S en E/W en de tijd van de meting. Controleer ook het coördinatenstelsel van GPS en kaart, doorgaans WGS 84, en volg een eventuele kaartaanwijzing voor omrekening. Kies op de GPS hetzelfde getalformaat als op je kaart.

52°01,5′ is niet 52,015°. In decimale graden is dezelfde breedte 52 + 1,5 ÷ 60 = 52,025°. Stel voor deze oefening graden en decimale minuten in, zodat je die omzetting niet tijdens het intekenen hoeft te maken. Een punt of komma als decimaalteken verandert de waarde niet.

Teken twee hulplijnen met de plotter

1. Zoek de breedte aan de zijkant. Vind 52°01′ N en 52°02′ N. Zet halverwege een klein potloodstreepje: dat is 52°01,5′ N. Leg de lange tekenrand van de plotter door dit streepje. Houd het raster op de liniaal evenwijdig aan een horizontale parallel en trek een dunne hulplijn het kaartvak in.
2. Zoek de lengte onder of boven. Vind 004°02′ E en 004°04′ E. Halverwege ligt 004°03,0′ E. Draai de plotter een kwartslag. Leg zijn lange tekenrand op dat streepje, evenwijdig aan de verticale meridianen. Trek een tweede hulplijn het kaartvak in.
3. Markeer het snijpunt. Zet een klein kruis met een cirkeltje waar de lijnen elkaar kruisen. Schrijf er 10:00 GPS bij. Lees vanaf het punt terug naar beide kaartranden: je moet weer precies de genoteerde breedte en lengte vinden. Gum daarna lange hulplijnen weg als ze de kaart onleesbaar maken.

Is de afstand van de kaartrand tot je punt langer dan de liniaal, verleng dan langs dezelfde hulplijn. Verschuif de plotter zonder de richting te veranderen en controleer het raster opnieuw. Voor deze twee hulplijnen heb je de draaibare kompasroos nog niet nodig.

Controleer de positie ook buiten

Ga op de kaart in gedachten op P staan. Ligt het havenhoofd volgens de kaart ten noordwesten, kijk dan of het vanaf de boot ook in die richting ligt. Controleer een tweede herkenningspunt in een andere richting. Vergelijk vervolgens de diepte, met de juiste waterstand en instrumentinstelling. Kloppen die waarnemingen niet, onderzoek de afwijking voordat je een smalle of ondiepe doorgang invaart.

Een GPS-positie overschrijven op papier is geen onafhankelijke controle van het GPS-signaal. De vergelijking met herkenningspunten en diepte is dat wel. Noteer steeds de meettijd: tijdens het tekenen vaart de boot verder.

Verdieping: je positie bepalen zonder GPS

Gebruik twee peilingen die elkaar kruisen

Verdieping na 6.4. Oefen eerst koersen en kompascorrecties in 6.4. Keer daarna terug naar deze oefening. Voor de eerste leesronde kun je met GPS en de buitencontrole hierboven verder.

Een peiling is de richting van jouw boot naar een herkenbaar object. Met één peiling weet je nog niet waar je bent: je kunt op meerdere plekken langs die zichtlijn liggen. Met een tweede peiling in een andere richting krijg je een snijpunt, een kruispeiling.

1. Kies twee vaste, herkenbare punten op de kaart. Bijvoorbeeld een vuurtoren en een kerktoren. Kies ze goed uit elkaar, liefst ongeveer een kwartslag gezien vanaf de boot. Bijna evenwijdige peillijnen geven een onzekere positie.
2. Peil met een handpeilkompas. Richt het vizier op het eerste object en lees de richting af volgens de instrumenthandleiding. Noteer object, peiling en tijd; peil direct daarna het tweede object. Laat iemand anders sturen en uitkijken. Reken de peilingen om naar waar met de kompascorrecties uit paragraaf 6.4.
3. Teken vanaf elk object terug naar de boot. In ons voorbeeld peil je de vuurtoren op 045° waar. De terugrichting is 045° + 180° = 225°. Stel 225° in bij de koersindex van de plotter, draai het geheel tot de N-pijl naar kaartnoord wijst en schuif de tekenrand door het kaartsymbool van de vuurtoren. Trek vanaf de toren de lijn in de richting van de koerspijl.
4. Herhaal voor de kerktoren. Die peil je op 315° waar. De terugrichting is 315° − 180° = 135°. Stel die richting in, richt de roos naar noord en teken vanaf de kerktoren terug. Het snijpunt van beide lijnen is de gevonden positie. Markeer het met de meettijd en “kruispeiling”.

Neem indien mogelijk direct een derde peiling op een ander vast punt als controle. Ontstaat er een driehoek, behandel die als teken van meetonzekerheid. Het midden is geen gegarandeerde bootpositie, en ook een klein driehoekje sluit een gezamenlijke kompasfout niet uit. Bij een grote afwijking: controleer objecten, correcties en aflezingen en herhaal de meting met voldoende afstand tot gevaar.

Neem de peilingen zo kort mogelijk na elkaar. Is de boot intussen merkbaar verplaatst, dan horen de lijnen bij verschillende posities en kun je hun snijpunt niet als één actuele positie gebruiken. Begin met oefenen op een rustige, goed herkenbare plek, terwijl iemand de boot veilig houdt.

Als je positie onzeker wordt

Stop met het volgen van de bestemmingspijl als die je richting onbekend of ondiep water voert. Laat de stuurder en uitkijk weten dat de positie onzeker is. Verminder vaart als dat veilig kan en behoud manoeuvreerbaarheid; ook zonder vaart door het water kun je door stroom blijven verplaatsen.

Pak de laatste zekere positie met tijd. Teken met de sindsdien gevaren koers, snelheid en stroom een geschatte plek en houd rekening met onzekerheid eromheen. Vergelijk herkenningspunten, nieuwe peilingen en diepte. Controleer GPS-status en coördinaten. Hervat de aanloop pas wanneer de waarnemingen met de kaart overeenkomen; zoek bij dreigend gevaar tijdig hulp.