6.6 Onderweg controleren en aankomen

Je kaartwerk gebruiken aan boord

Vaar één traject en controleer je voortgang

Leg vóór het begin van een traject vast: vertrekpositie en tijd, volgend routepunt, gewenste koers over de grond, benodigde kompaskoers, afstand en verwachte aankomsttijd. Spreek af wie stuurt, wie uitkijkt en wie navigeert. De navigator noemt het volgende herkenningspunt en vertelt aan welke kant de ondiepte of geulrand ligt.

Schat waar je zou moeten zijn

Vertrek je om 10:00 uit A en verwacht je 5 knopen over de grond, dan moet je na 15 minuten ongeveer 5 × 15 ÷ 60 = 1,25 zeemijl langs je route zijn opgeschoven. Zet die afstand vanaf A met de passer langs de lijn A → B af. Noteer “10:15 berekend”. Dit is een verwachting; een nieuwe GPS-positie of kruispeiling laat zien waar je werkelijk bent.

Zonder GPS kun je vanaf je laatste zekere positie ook de gevaren koers, tijd en snelheid door het water bijhouden. Dat heet gegist bestek. Zet koers en afstand af en voeg voor een geschatte grondpositie de verwachte stroomverplaatsing toe. Markeer die plek nadrukkelijk als berekend of geschat; fouten stapelen zich op zolang je geen nieuwe waargenomen positie hebt. Verwerk ook de geschatte drift zoals uitgelegd in 6.4.

Vergelijk de werkelijke positie met je lijn

1. Bepaal opnieuw je positie en noteer de tijd. Kijk daarnaast buiten: verschijnt het volgende herkenningspunt waar je het verwacht? Leg geen nieuw punt vast terwijl de uitkijk daardoor wegvalt.
2. Kijk aan welke kant van de route je ligt. Trek vanaf je werkelijke positie alleen een nieuwe lijn naar het volgende punt als de hele nieuwe lijn bevaarbaar is. Een rechtstreekse terugkeer kan een ondiepte afsnijden.
3. Controleer richting én zijafstand. COG op de GPS is de koers over de grond; SOG is de snelheid over de grond. Ook met de juiste COG kun je naast je route varen. Kijk daarom naar het positiepunt of de dwarsafstand tot de lijn, vaak XTE genoemd. Bij vrijwel stilstand is GPS-koers slecht bruikbaar om te sturen.
4. Werk de aankomsttijd bij. Meet de resterende afstand en deel die door een realistische snelheid over de grond. Kom je te laat voor voldoende water of een brugopening, kies dan tijdig je uitwijkmogelijkheid.

Kies je controlemomenten op de beschikbare ruimte. Vijftien minuten is hier alleen een rekenvoorbeeld. Bij 5 knopen leg je in drie minuten al 0,25 zeemijl af, ongeveer 463 m. Dicht bij een ondiepte, haveningang of bocht moet je dus veel eerder en soms voortdurend je plaats blijven volgen.

Een traject afronden

Bevestig je aankomst en begin het volgende stuk

1. Herken het eindpunt met kaart én buitenbeeld. Een aankomstalarm gaat vaak al binnen een ingestelde afstand af. Controleer waar je echt bent voordat je draait. Vaar niet recht op een boei af omdat het routepunt erop is gezet.
2. Noteer positie en werkelijke tijd. Vergelijk de vaartijd met je verwachting. Gebruik de gemeten voortgang om de tijd voor het volgende traject bij te stellen.
3. Controleer de nieuwe lijn vóór de koersverandering. Noem volgend routepunt, koers en herkenningspunt aan de stuurder. Controleer vrij water en verkeer voor de draai.
4. Ga bij de bestemming over op de havenaanloop. Pak de detailkaart erbij, herken de havenhoofden en volg de plaatselijke vaargeul. Verdeel de taken voor zeilen, motor, stootwillen en landvasten voordat je de beperkte ruimte in vaart.